Zakat merupakan suatu ibadah yang dapat menghubungkan antara dua
pihak yang terdiri daripada pemberi dan penerima. Kelangsungan interaksi antara
pemberi dan penerima ini dapat memberikan faedah yang baik kepada kedua-dua
belah pihak. Sebagai contoh, bagi pemberi zakat, dirinya bukan sahaja memiliki
nilai pemurah bahkan dapat membersihkan diri daripada penyakit bakhil dan
terlalu cinta serta sayangkan harta. Selain itu dirinya juga dapat menambahkan
keyakinan bahawa sesungguhnya segala rezeki adalah milik Allah. Sebaliknya,
bagi penerima zakat pula, dirinya dapat menghakis sifat dengki yang barangkali
lahir dari rasa iri hati apabila melihat nikmat yang diperolehi oleh orang
lain. Malah, penerima zakat juga dapat mendidik jiwa untuk menjadi hamba Allah
SWT yang tahu untuk bersyukur. Begitulah disebalik nama pemberi dan penerima,
kedua-duanya akan memperolehi kebaikan yang dijanjikan oleh Allah Azza Wa
Jalla.
Perkataan "Zakat" dan "Fi
Sabilillah" adalah dia perkataan yang berasingan dan mempunyai
makna yang berbeza. Kedua-dua perkataan ini berasal dari kosa kata bahasa Arab.
Ungkapan Zakat pada sudut bahasa bermaksud berkembang, berkat atau kebaikan
yang banyak. Pada sudut faham istilah pula, perkataan zakat merujuk kepada
maksud nama bagi kadar tertentu harta yang tertentu yang diagihkan kepada
golongan tertentu dengan syarat-syarat yang tertentu. Dalam mazhab Hanafi
sebagaimana yang dinukilkan dalam kitab al-Durr al-Mukhtar karangan oleh
al-Allamah 'Alauddin al-Haskafi menyebut zakat bermakna mempermilikkan sejuzuk daripada
harta tertentu daripada harta yang tertentu untuk seseorang yang tertentu yang
telah ditetapkan oleh syarak kerana Allah. Selain itu, perkataan Fi Sabilillah
pula merujuk kepada maksud umum iaitu segala usaha, perjuangan, atau aktiviti
yang bertujuan untuk meninggikan agama Allah, mempertahankan keagungan Islam,
dan membawa kemaslahatan umum umat Islam.
.jfif)
Dalam pensyariatan zakat, terdapat peruntukkan khas kepada golongan
yang disebutkan sebagai Fi Sabilillah. Hal ini sebagaimana yang termaktub di dalam
al-Quran menerusi surah al-Taubah ayat 60, firman Allah Azza Wa Jalla yang
bermaksud :
“Sesungguhnya sedekah-sedekah (zakat) itu hanyalah untuk
orang-orang fakir, orang-orang miskin, amil-amil yang mengurusnya, orang-orang
muallaf yang dijinakkan hatinya, untuk hamba-hamba yang hendak memerdekakan
dirinya, orang-orang yang berhutang, untuk (dibelanjakan pada) jalan Allah, dan
orang-orang musafir (yang keputusan) dalam perjalanan. (Ketetapan hukum yang
demikian itu ialah) sebagai satu ketetapan (yang datangnya) daripada Allah. Dan
(ingatlah) Allah Maha Mengetahui, lagi Maha Bijaksana.”
Berdasarkan ayat tersebut, jelas bahawa terdapat lapan golongan
yang berhak menerima zakat dan dalam senarai lapan golongan penerima tersebut,
satu golongan khas yang layak menerima zakat dikenali sebagai golongan Fi
Sabilillah. Persoalan utamanya ialah siapakah yang dimaksudkan sebagai mereka
yang fi sabilillah. Dalam catatan kitab al-Fiqh al-Manhaji, secara umum
golongan fi sabilillah bermaksud sukarelawan yang berjuang mempertahankan umat
Islam tanpa imbuhan dan gaji. Mereka dan tanggungannya layak diberikan zakat
yang mencukupi selama ketiadaannya sehingga mereka kembali ke pangkuan
keluarga, sekalipun mereka kaya. Begitu juga, perlu diberikan kemudahan
pengangkutan untuk membawa barang-barang dan peralatan perang dan lain-lain
bagi membantu mereka berjihad. Selain itu, ketika menafsirkan makna fi
sabilillah, Imam al-Razi menyebut dalam kitab Tafsir al-Kabir bahawa
zahir lafaz pada perkataan fisabilillah dalam ayat 60 surah al-Taubah itu tidak
wajar dikhususkan kepada maksud orang yang berperang semata-mata.
Imam al-Razi menjelaskan makna fi sabilillah dengan menukilkan
ungkapan oleh al-Qaffal dengan menyebut pandangan beberapa fuqaha’ bahawa zakat
boleh dibelanjakan untuk apa sahaja tujuan kebaikan, termasuk menyempurnakan
jenazah, membina benteng atau kubu pertahanan dan membina masjid. Selain itu,
tokoh terkemuka di dalam mazhab Hanafi, Imam Abu Yusuf menyatakan makna fi
sabilillah ialah orang fakir yang berperang secara sukarelawan yang terputus
dan kehabisan bekalannya. Berkata Imam al-Kasani sepertimana yang dinukilkannya
dalam kitabnya Badai' as-Sonai, beliau menyebut makna fi sabilillah
ialah ia adalah ungkapan bagi semua usaha yang mendekatkan diri kepada Allah. Maka
termasuk di dalamnya semua orang yang berusaha melaksanakan ketaatan kepada
Allah dan berusaha di jalan kebaikan jika ia seorang yang memerlukan (harta
zakat). Dalam pandangan lain, menurut Abi Thayyib Shadiq Ibn Hasan al-Qanuji,
beliau menyatakan dalam kitabnya Ar-Raudhatun Nadiyyah, adapun fi
sabilillah maksudnya di sini ialah jalan Allah. Jihad walaupun sebesar-besar
jalan Allah tetapi tidak ada dalil yang mengkhususkan bahagian fi sabilillah
kepadanya sahaja. Jadi bahagian fi sabilillah ini harus dibelanjakan kepada
setiap perkara yang menjadi jalan Allah.
Dalam pada itu, tokoh ulama kontemporari, Syeikh Dr. Yusuf
al-Qaradhawi menghuraikan makna fi sabilillah dalam kitabnya Fiqh al-Zakah
dengan menyebut pengertian fi sabilillah dalam ayat pengagihan zakat ialah
jihad sepertimana pendapat jumhur. Walau bagaimana pun, al-Qaradhawi telah
memperluaskan makna fi sabilillah dengan menyebut jihad dalam bentuk pemikiran,
pendidikan, penulisan, perekonomian, politik, kemasyarakatan dan sebagainya
juga boleh dianggap dan termasuk sebagai fi sabilillah. Selain itu, Syeikh
Rasyid Ridha telah dalam kitab tafsirnya al-Manar dengan menyebut
setelah dibuat kajian jelaslah bahawa yang dimaksudkan dengan fi sabilillah di
sini ialah segala urusan kepentingan umum kaum muslimin yang dengannya tertegak
urusan agama dan negara. Ia bukan urusan kepentingan individu. Turut
memperluaskan makna fi sabilillah ialah Syeikh Mahmud Syaltut. Beliau menyebut
dalam kitabnya al-Islam : ‘Aqidatan wa Syari’atan, tergolong dalam fi sabilillah
ialah menyediakan pendakwah-pendakwah Islam untuk berperanan menzahirkan
keindahan agama Islam dan sikap toleransinya, menyebarkan ajarannya,
menyampaikan hukum-hakamnya dan memerhati serangan-serangan musuh terhadap
prinsip-prinsip Islam dan berusaha menangkisnya. Begitu juga termasuklah tugas
memastikan berterusannya para hafiz yang menjaga al-Quran (dari hilang) yang
menaqalkannya secara mutawatir sejak dari mula turunnya wahyu hingga ke hari
ini, bahkan hingga ke hari kiamat.
Demikianlah antara huraian serta penjelasan yang merujuk kepada
zakat fi sabilillah. Apa yang boleh kita rumuskan ialah makna fi sabililah
boleh dibahagikan kepada dua pemahaman. Pemahaman pertama sebagaimana yang
disebutkan oleh kebanyakan para imam empat mazhab (Hanafi, Maliki, Syafie dan
Hanbali), makna fi sabilillah ialah golongan mereka yang berperang di jalan
Allah demi menegakkan serta mempertahankan syiar agama Islam. Maka mereka ini
layak menerima zakat selagi mana berkhidmat berjuang di jalan Allah. Ini
termasuklah juga jemaah haji dikira sebagai fi sabilillah sepertimana menurut
salah satu pandangan dalam mazhab Hanafi. Selain itu, pemahaman kedua pula,
dikalangan ulama kontemporari, mereka telah memperluaskan lagi maksud fi
sabilillah selari dengan perubahan zaman, mereka turut menambah seperti
golongan pendakwah, golongan yang menghafaz al-Quran dan sesiapa sahaja yang
terlibat dalam usaha menyebarkan Islam melalui pelbagai medium termasuk
penulisan, perekonomian dan sebagainya. Dalam konteks negara kita, hal ehwal
pengurusan zakat adalah terletak di bawah bidang kuasa agama negeri
masing-masing. Lebih tepat lagi, Majlis Agama Islam Negeri (MAIN). Oleh itu,
MAIN perlu memainkan peranan penting dalam usaha menentu sahkan definisi
golongan fi sabilillah agar tidak ada pihak yang memanipulasikan institusi
zakat. Semoga Allah merahmati kita semua.
Tiada ulasan:
Catat Ulasan